Park van de 21e eeuw Product: Ontwerpvisie
Opdrachtgever: gemeente Haarlemmermeer

De gemeente Haarlemmermeer wil tussen Nieuw Vennep en Hoofddorp een park ontwikkelen van circa 1000 hectare en heeft daarvoor een meervoudige opdracht uitgeschreven. In de eerste ronde zijn uit zestien inzendingen drie landschapsbureaus geselecteerd: de combinatie BVR/ZUS/Feddes Olthof, Vista en H+N+S, om een ontwerpvisie te ontwikkelen. Medio 2009 is de winnaar van deze competitie (Vista) gestart om samen met de gemeente een masterplan te maken voor dit park van de 21e eeuw.

BVR heeft samen met ZUS, ontwerpbureau met expertise in parkbeleving en conceptontwikkeling, en met Feddes Olthof, landschapsarchitectenbureau met grondige kennis van landschap en water, de prikkelende ontwerpvisie ‘Dwarsligger' gemaakt.

Ontwerpvisie Dwarsligger
Het Park van de 21e eeuw in de Haarlemmermeer is een antwoord op de toenemende vraag naar groen, lucht en ruimte in de steeds verder verstedelijkte Randstad. Het park markeert de grote maat van de polder, heeft logische grenzen, heeft een eigen identiteit en verbindt landschappen: van ringvaart naar ringvaart, van duin naar veen. Als Dwarsligger in de polder.



In het Park van de 21e eeuw ontmoeten drie landschappen elkaar. Langs de noordrand ligt een nieuw duin met een gemiddelde breedte van twee polderkavels (vierhonderd meter). De gemiddelde hoogte van het duin is zes meter, maar het heeft hogere toppen op de brede delen. De hoogste top is vijftien meter en ligt bij de A4. Het duin is begroeid met helmgras, brem, duindoorns en grove dennen.

Langs de zuidrand ligt een lint van veeneilanden. Dit is een strook met een gemiddelde breedte van anderhalve polderkavel (driehonderd meter). De eilanden zijn vergelijkbaar met de eilanden in de Westeinderplassen, zowel in omvang als hoe ze eruit zien. Geleidelijk ontstaat in het lint een laagveenmoeras met brede rietkragen en opgaande bosschages van wilgen en elzen.



Tussen duinen en veeneilanden ligt een weids en gevarieerd landschap van één kilometer bij ruim acht kilometer: de Polder Boogie Woogie. De ruimte en de leegt die je hier nu al ervaart, behouden we voor een deel, maar wel als onderdeel van het Park. De Polder Boogie Woogie ontstaat door stap voor stap percelen om te vormen naar parklandschap. In nauwe samenspraak met de grondeigenaren krijgen ze een nieuwe functie. Dat kan bijvoorbeeld gaan om landbouw met zoutresistente gewassen, waterberging of natuur. De Polder Boogie Woogie biedt een tweede leven aan de cultuurhistorische verkavelingstructuur en de boerderijen van de Haarlemmermeerpolder.



Er komen nieuwe recreatieve routes die de zware infrastructuurlijnen van A4 en HSL ongelijkvloers kruisen. Zij maken de bijzondere nieuwe landschappen met recreatieve voorzieningen langs de randen van de Haarlemmermeer en het middengebied veel beter bereikbaar voor de bewoners van de polder, maar ook voor bezoekers vanuit de regio. Het netwerk biedt veel keuzes voor routes, variërend van een ommetje in de dagelijkse woonomgeving tot een zondagse wandeling tussen duinlichaam en veenlint; van een (halve) marathon tot onderdeel van de wielerronde door het Groene Hart.

Het duinlichaam en het veenlint zijn geen losstaande elementen, ze maken deel uit van een samenhangend watersysteem. Geleidelijk zal in het duinlichaam, net als in de kustduinen, een zoetwatervoorraad ontstaan. Het gezuiverde kwelwater zal aan de voet van het duinlichaam uittreden. Van daaruit wordt het water via de vaarten naar het zuiden, naar de veenrand geleid. Uiteindelijk komt het schone water in de zuidelijke veenrand terecht. Door de uitstekende waterkwaliteit ontstaan hier bijzondere ecologische waarden.

Ontwikkelingsstrategie
In de ontwikkelstrategie maken we een onderscheid tussen ‘de openingszet' en de fasen erna. De openingszet wordt voor een groot deel gefinancierd met publieke middelen. In de fasen erna groeit het park verder door particuliere initiatieven en projectgewijze ontwikkelingen, al of niet samen met de overheid.
De particuliere initiatieven zijn gehouden aan een aantal duidelijke spelregels. Deze worden vastgelegd in een beeldkwaliteitplan.

Het concept Dwarsligger vraagt om een investering in de buitenranden van het park. Het duinlichaam en het veenlint bieden mooie aanknopingspunten voor de landschappelijke verankering van allerlei projecten.
De ontwikkeling van woon en werkgebieden in deze randen is uiteindelijk de belangrijkste verdien mogelijkheid. De ervaring leert dat leisure voorzieningen belangrijk zijn voor bezoekersaantallen in het park maar financieel zeer beperkt kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van het park. De ontwikkeling van het Park van de 21e eeuw vraagt dan ook partners met een lange adem. Partners die willen investeren in verbetering van de waterkwaliteit, in de innovatie van de landbouw en in duurzame watertechnieken zijn welkom.