Leeuwarden Zuidwest,  It is mei sizzen net te dwaan Gebiedsontwikkeling
Product: Visie
Opdrachtgever: Provincie Friesland

Ten zuidwesten van Leeuwarden wordt een nieuw stuk snelweg aangelegd waardoor een gebied van 2000 ha op een nieuwe manier op de kaart komt te liggen. Dit gebied vraagt om een wervend concept om private partijen en maatschappelijke organisaties te verleiden in het gebied te investeren. De  provincie Friesland heeft in samenwerking met de gemeente Leeuwarden, Menaldumadeel en Littenseradiel, BVR gevraagd om dit concept te ontwikkelen.

In een aantal interviews en interactieve sessies met bestuurders, ambtenaren en deskundigen is verkend welke koers het beste aansluit bij de kwaliteiten van het gebied, de netwerken, de cultuur en bij de toekomstige maatschappelijke vraagstukken. Daarbij is gezocht naar nieuwe economische dragers. Dat heeft geresulteerd in een ontwikkelingsrichting die gestoeld is op duurzame energie en watertechnologie. Duurzame energie en watertechnologie zijn speerpunten in het noordelijke overheidsbeleid. De toepassing van zonnecellen en biogas zijn daarbij in het oog springende projecten, maar ook de kwaliteit van water speelt een belangrijke rol. In het noordelijke verband vormt kennis en ontwikkeling van duurzame energie het speerpunt van het samenwerkingsverband Energy Valley. Innovatieve projecten gaan van Noord-Nederland de Europese proeftuin op het gebied van energietransitie maken. De watertechnologie maakt beleidsmatig onderdeel uit van de Friese Wateralliantie, een samenwerkingsverband tussen bedrijven, kenniscentra en overheden. De inzet van deze Friese combinatie is om van Noord-Nederland een experimenteerregio te maken met een etalage vol overtuigende waterprojecten.

Vanuit duurzame energie en watertechnologie is de Keten van Kennis als totaalconcept ontwikkeld waarin kennis, experiment, productie en consumptie belangrijke bouwstenen van de keten vormen. Uitwisseling van kennis en ervaring staat daarin centraal. Door kennisuitwisseling optimaal te accommoderen kan innovatie snel groeien tot een stevige economische kracht. Elk onderdeel van de keten is van belang als schakel in de uitwisseling van kennis maar ook van ervaring, elk onderdeel van de keten is dus een proeftuin voor de hele keten en daarom onmisbaar.

Het bouwen aan nieuwe economie vraagt tegenwoordig naast ruimte om een specifiek en aantrekkelijk vestigingsmilieu. Het concept Keten van Kennis voor duurzame energie en watertechnologie bestaat daarom uit de combinatie van logische programmatische bouwstenen en ondersteunende ruimtelijke kwaliteiten.

Kennis richt zich op de ontwikkeling van een kennis-locatie waar duurzame energie en watertechnologie zich manifesteren en waar ook ruimte is voor ontspanning en tijdelijk wonen. De bereikbaar per auto en per openbaar vervoer moet goed zijn. Nabijheid van de stad is essentieel om voldoende studenten en andere kenniswerkers aan te kunnen trekken. Bijzondere projecten die laten zien dat deze specifieke kennis ontwikkeld wordt zijn belangrijk voor de ondersteuning van het imago. De Haak als slimme weg waar energiewinning een onderdeel vormt bij de aanleg kan zo'n project zijn: Kern van Kennis.

Experiment richt zich op het toepassen en testen van kennis en producten. Experimenten vragen naast de nabijheid van kennisinstellingen en duurzaam producerende bedrijven, om ruimte. Ruimte in fysieke zin maar ook ruimte in regelgeving. Experimenten kunnen mislukken en daar moet voldoende ruimte voor zijn. Voor woonexperimenten zal naar verwachting ook ruimte in regelgeving nodig zijn. Aanbevolen wordt het experiment in de vorm van pioniersdorp op te zetten: Labland.

Productie richt zich op het omzetten van kennis in producten, de industrialisatie van kennis.
Producten die te maken hebben met duurzame energie en watertechnologie zijn voornamelijk duurzame producten, zoals zonnecellen en duurzame bouwconstructies. Ondernemers die dit soort producten produceren doen dit volgens een schone productielijn op een duurzaam ingericht terrein. Een duurzaam ingericht terrein is bijvoorbeeld een bedrijventerrein waar afvalstromen worden omgezet in energie. Het is van belang dat dit schone bedrijventerrein goed ontsloten is voor de auto. Zo'n bedrijventerrein wordt een proeftuin wanneer de overheid samen met de bedrijven de milieubelasting weet bij te stellen van bijvoorbeeld categorie 3 - 4 naar categorie 1 - 2. Aanbevolen wordt om dit slimme bedrijventerrein, het Einsteinpark te situeren in de nabijheid van de andere bedrijventerreinen, waardoor beinvloeding van deze terreinen in de toekomst mogelijk wordt.

Consumptie richt zich op het testen van en kennismaken met duurzame producten door de consument. Het doel is om enthousiasme te kweken, kennis over te dragen, laagdrempeligheid te organiseren kortom een cultuurverandering in gang te zetten rond duurzame producten voor de consument. Aanbevolen wordt om dit in de recreatieve sfeer op te pakken, een vakantiepark, IECO, waarbij aansluiting bij het bestaande recreatieve netwerk wordt gezocht.

Een open gesprek met de markt is de volgende stap. Om het gesprek goed te kunnen voeren en bovendien de creativiteit los te maken is per bouwsteen van de Keten een visitekaartje ontwikkeld waarin naast teksten, ook wervend beeld in bijzondere vormgeving als communicatiemiddel wordt ingebracht.

Het visitekaartje is een illustratie van de ideeënrijkdom rond een bouwsteen, zowel programmatisch als ruimtelijk zonder precies te zijn.  De visitekaartjes hebben een vorm gekregen die past bij de bouwsteen:

• Voor Kennis is de vorm van een webpagina gekozen met als titel: Kern van Kennis
• Voor Experiment is gekozen voor de vorm van een krantenartikel met als titel Labland
• Voor Productie is gekozen voor de vorm van een nieuwsbrief met als titel Einsteinpark
• Voor Consumptie is gekozen voor een vakantiefolder met als titel Ecopark

BVR Hansje van Douwen, Bernadette Janssen, Joos van den Dool
in samenwerking met Provincie Friesland, VHP stedenbouwkundige + architekten + landschapsarchitecten GV